Yeliz Akmaca 
Orta Doğu aslında uzun zamandır böyle bir kırılmanın eşiğindeydi ancak Cumartesi gecesi yaşananlar dengeleri tam anlamıyla altüst etti. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik operasyonunda otuz yıldır mutlak gücü elinde tutan Hamaney’in ölümü, sadece Tahran’ı değil, küresel enerji koridorlarını da doğrudan etkiledi.
Artan askeri riskler enerji piyasalarını da doğrudan etkiledi. Petrol fiyatları yükselirken altın ve gümüş gibi güvenli liman varlıklarına yönelim arttı. Küresel hisse senedi piyasalarında ise satış baskısı görüldü. Çatışmanın üçüncü gününe girilirken tarafların daha sert hamlelere hazırlanması, daha geniş bir bölgesel savaş ihtimalini yeniden gündeme taşıdı.
Hamaney’in Ölümü İran’da Güç Dengelerini Değiştiriyor
ABD ve İsrail tarafından Cumartesi günü düzenlenen saldırılar İran’ın askeri ve siyasi altyapısını hedef aldı. Operasyonun en kritik sonucu, yaklaşık otuz yıldır ülkenin en güçlü siyasi figürü olan Ali Khamenei’in hayatını kaybetmesi oldu. Hamaney’in ölümü İran’da beklenmedik bir liderlik boşluğu yarattı.
İran yönetimi bu boşluğu hızlı bir geçiş mekanizmasıyla doldurmaya çalışıyor. Cumhurbaşkanı Masoud Pezeshkian, yargı başkanı ve Anayasa Koruma Konseyi temsilcisinden oluşan üçlü bir konsey geçici olarak liderlik görevini üstlendi. Ancak kalıcı lider henüz açıklanmış değil ve bu durum İran’ın siyasi geleceği hakkında belirsizlik yaratıyor.
İran devlet medyasına göre saldırılarda 200’den fazla kişi hayatını kaybetti. ABD ordusu ise üç Amerikan askerinin öldüğünü ve beş askerin ağır yaralandığını duyurdu. Bu kayıplar, çatışmanın askeri boyutunun hızla genişleyebileceğine dair endişeleri artırıyor.
İran’dan Körfez Bölgesine Misilleme
Tahran’ın yanıtı gecikmedi. İran, İsrail hedeflerinin yanı sıra ABD askeri üslerinin bulunduğu Körfez ülkelerine yönelik füze ve insansız hava aracı saldırıları düzenledi. Hedef alınan ülkeler arasında United Arab Emirates, Qatar, Kuwait ve Saudi Arabia yer aldı.
Saldırıların bazıları sivil altyapıya da ulaştı. Dubai’de bulunan Fairmont The Palm çevresinde patlamalar yaşandığı bildirildi ve Dubai International Airport yakınlarında güvenlik önlemleri artırıldı. Bu gelişmeler, çatışmanın yalnızca askeri hedeflerle sınırlı kalmayabileceğine dair kaygıları güçlendirdi.
Bununla birlikte İran’ın doğrudan ABD ana karasını hedef almaması dikkat çekti. Analistler bu durumu kontrollü tırmanma stratejisinin bir parçası olarak değerlendiriyor.
Küresel Piyasalar Çatışmayı Nasıl Fiyatladı?
Jeopolitik risklerin artması finansal piyasalarda hızlı bir tepkiye yol açtı. İlk tepki enerji piyasasında görüldü. ABD ham petrolü %8’den fazla yükselerek varil başına 72,57 dolara çıkarken Brent petrol yaklaşık %9 artarak 79 dolar seviyesine yaklaştı. Gün içinde fiyatların bir kısmı geri çekilse de enerji piyasasında risk primi oluştu. Bitcoin fiyatı şu anda 66.200 dolar civarında işlem görüyor.
Güvenli liman varlıklarına talep de belirgin biçimde arttı. Altın ve gümüş fiyatları yaklaşık %2 civarında yükseldi. ABD dolar endeksi sınırlı bir artışla 97 seviyesine yükselirken ABD 10 yıllık tahvil getirileri %3,97 civarında dengelendi.
Buna karşılık riskli varlıklarda satış baskısı görüldü. ABD’de Dow Jones vadeli işlemleri 500 puandan fazla düşerken S&P 500 ve Nasdaq vadeli kontratları yaklaşık %1 geriledi. Asya piyasaları da bu eğilimi takip etti. Japonya’da Nikkei 225 ve TOPIX Index düşüşle kapanırken Hong Kong’da Hang Seng Index de değer kaybetti.
ABD ve İsrail Neden İran’a Saldırıyor?
Savaş Tırmanacak mı Yoksa Diplomasi Mi Devreye Girecek?
ABD Başkanı Donald Trump, operasyonların birkaç hafta sürebileceğini belirtti. Trump’a göre askeri süreç yaklaşık dört haftalık bir zaman diliminde sonuçlanabilir. Ancak aynı zamanda İran’ın yeni yönetiminin müzakerelere dönmek istediğine dair mesajlar aldığını da söyledi.
Tahran cephesinden gelen açıklamalar ise daha sert. İranlı yetkililerden Ali Larijani, ABD ile müzakere planlarının olmadığını açıkladı. Bu iki açıklama arasındaki fark önemli. Çünkü şu anda kriz yalnızca askeri değil, aynı zamanda diplomatik bir satranç tahtasına da dönüşmüş durumda.
Washington içinde de tartışmalar büyüyor. ABD Anayasasına göre savaş ilan etme yetkisi Kongre’ye ait olduğu için operasyonların hukuki dayanağı bazı siyasetçiler tarafından sorgulanıyor. Senato İstihbarat Komitesi Başkanı Tom Cotton, gelişmelerin nasıl sonuçlanacağı konusunda net bir senaryo olmadığını belirtirken, Demokrat senatör Chris Murphy yönetimin Orta Doğu stratejisini eleştirdi.
Dünya Bu Gelişmelere Nasıl Bakıyor?
Küresel tepkiler beklediğimiz gibi iki kutuplu bir hal aldı. Batı cephesinde İngiltere, Kanada ve Avustralya operasyonlara (en azından lojistik ve stratejik olarak) destek verirken; Rusya ve Çin tarafında çok sert bir dil hakim.
-
Çin ve Rusya: Bu suikastı uluslararası hukukun açık bir ihlali ve bir ülkenin egemenliğine saldırı olarak görüyorlar.
-
Körfez Ülkeleri: Kendi topraklarındaki ABD üsleri nedeniyle hedef tahtasında oldukları için oldukça tedirgin ama savunma konusunda kararlı bir duruş sergiliyorlar.
-
Avrupa Birliği: Daha çok İran halkının “demokratik özlemlerine” vurgu yaparak rejim değişikliği sinyallerini destekleyen bir ton takınıyor.
Sonuç: Bölgesel Çatışma mı Küresel Kriz mi?
Ortaya çıkan tablo oldukça karmaşık. İran’daki liderlik boşluğu, Körfez’deki askeri hareketlilik ve enerji piyasalarındaki sert fiyatlama tek bir noktaya işaret ediyor: belirsizlik.
Eğer diplomasi devreye girmezse Orta Doğu’da yeni bir güç dengesi oluşabilir. Ama şu an için kesin olan tek şey var. Bu kriz henüz başlangıç aşamasında olabilir.
Son dakika kripto para haberleri için hemen tıkla
Konu ile ilgili yorumlarınızı bize yazabilirsiniz. Ayrıca, bu tarz bilgilendirici içeriklerin devamının gelmesini isterseniz, bizleri Telegram, Youtube ve Twitter kanallarımızdan takip edebilirsiniz.