ABD Yüksek Mahkemesi Trump’ın Gümrük Vergilerini İptal Etti

Son dakika gelişmesine göre ABD Yüksek Mahkemesi, Başkan Donald Trump’ın acil durum yetkisine dayanarak uyguladığı geniş kapsamlı gümrük vergilerinin önemli bölümünü 6’ya 3 oyla iptal etti. Mahkeme, 1977 tarihli Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası’nın (IEEPA), başkana küresel ölçekte gümrük vergisi koyma yetkisi vermediğine hükmetti. Bu karar, Trump’ın ikinci döneminin başlamasından bu yana yürütme yetkisini sınırlayan en kritik yargı hamlelerinden biri olarak kayda geçti.

Karar, yalnızca hukuki bir teknik detay değil. Washington’da uzun süredir tartışılan bir sınır çizildi. Ve o çizgi, ticaret politikasının tek taraflı yürütülmesinin önüne ciddi bir bariyer koyuyor.

Mahkeme neden müdahale etti

ABD Anayasası, gümrük vergisi koyma yetkisini açık biçimde Kongre’ye veriyor. Trump yönetimi ise bu süreci farklı bir hukuki zemin üzerinden yürüttü. IEEPA yasası, başkana “olağanüstü ve sıra dışı tehdit” durumunda ekonomik işlemleri düzenleme yetkisi tanıyor. Ancak metin, doğrudan gümrük vergisi uygulama yetkisini açıkça tanımlamıyor.

Yüksek Mahkeme tam da bu noktaya odaklandı. Karar metninde, IEEPA’nın kapsamının geniş yorumlanamayacağı ve Kongre’nin açık yetkilendirmesi olmadan bu ölçekte küresel tarifelerin uygulanamayacağı vurgulandı.

Bu aslında yeni bir yaklaşım değil. Mahkeme son yıllarda, yürütmenin ekonomik gücünü tek başına genişletmesine karşı daha temkinli bir çizgi izliyor. Özellikle “büyük sorular doktrini” olarak bilinen yaklaşım, ekonomiyi doğrudan etkileyen büyük kararların Kongre onayı gerektirdiğini savunuyor.

Hangi gümrük vergileri iptal edildi

Karar tüm tarifeleri kapsamıyor. Bu kritik bir detay ve ilk bakışta gözden kaçabiliyor.

İptal edilen iki ana kategori var. İlki, ülke bazlı “karşılıklı tarifeler.” Bu kapsamda Çin için %34’e kadar çıkan, diğer ülkeler için ise yaklaşık %10 seviyesinde uygulanan geniş tabanlı vergiler artık hukuki dayanağını kaybetti.

İkinci kategori ise Kanada, Çin ve Meksika’dan gelen bazı ürünlere uygulanan %25 oranındaki özel tarifeler. Trump yönetimi bu vergileri, fentanil akışını engelleme gerekçesiyle devreye almıştı. Ancak mahkeme, bu gerekçenin IEEPA kapsamında gümrük vergisi uygulamak için yeterli olmadığını değerlendirdi.

Buna karşılık çelik ve alüminyum tarifeleri gibi farklı yasal temellere dayanan vergiler yürürlükte kalmaya devam ediyor. Yani ticaret savaşı tamamen bitmiş değil. Sadece kullanılan araçlardan biri devre dışı kaldı.

130 milyar dolarlık soru: İthalatçılar geri ödeme alabilir mi?

ABD Gümrük ve Sınır Koruma verilerine göre, iptal edilen IEEPA tarifeleri bugüne kadar yaklaşık 130 milyar dolar gelir yarattı. Bu rakam, kararın yalnızca hukuki değil aynı zamanda mali boyutunun da devasa olduğunu gösteriyor.

Şimdi en kritik soru şu: Bu para geri ödenecek mi?

Hukuk uzmanlarına göre, ithalatçı şirketler geçmişte ödedikleri vergilerin iadesini talep edebilir. Bu da federal bütçe üzerinde ciddi bir baskı yaratabilir. Özellikle ithalata bağımlı sektörlerde faaliyet gösteren firmalar için bu karar, doğrudan bilançoya yansıyabilecek somut bir gelişme anlamına geliyor.

Bu tür geri ödeme süreçleri genellikle zaman alır. Ancak beklenti bile piyasa davranışını değiştirmeye yetiyor.

Piyasalar ve dolar ilk tepkiyi verdi

Kararın açıklanmasının hemen ardından piyasalarda dikkat çekici bir ton değişimi gözlendi. Özellikle ithalata bağımlı sektörlerde faaliyet gösteren şirketlerin hisselerinde yukarı yönlü hareketler oluştu.

Bunun birkaç nedeni var. Öncelikle ithalat maliyetlerinin düşmesi beklentisi, şirket kârlılık projeksiyonlarını destekliyor. Aynı zamanda tüketici fiyatları üzerindeki baskının hafifleyebileceği düşünülüyor.

Dolar tarafında ise daha karmaşık bir tablo var. Tarifelerin kaldırılması, teorik olarak doların küresel ticaret avantajını azaltabilir. Bu da kısa vadede dolar üzerinde sınırlı bir baskı yaratabilir.

Riskli varlıklar cephesinde ise tablo daha net. Kripto ve hisse senetleri gibi risk duyarlılığı yüksek varlıklar, ticaret geriliminin azalmasını genellikle olumlu fiyatlıyor.

Trump yönetimi geri adım atmayabilir

Kararın ardından Trump yönetiminden gelen ilk sinyaller, ticaret politikasının tamamen değişmeyeceğini gösteriyor. Yönetim, farklı yasal dayanaklar kullanarak yeni tarifeleri yeniden devreye sokma seçeneğini değerlendiriyor.

Bu da şu anlama geliyor: Mahkeme mevcut yöntemi durdurdu, ancak ticaret stratejisinin kendisini ortadan kaldırmadı.

Washington’daki güç dengesi yeniden şekilleniyor. Kongre’nin rolü güçlenirken, yürütmenin tek taraflı ticaret hamleleri artık daha fazla yargı denetimine tabi olacak.

Kararın açıklanmasıyla birlikte küresel ticaret politikası yeniden fiyatlanmaya başladı. ABD ithalat maliyetlerinde potansiyel düşüş beklentisi oluştu. Aynı anda, alternatif tarifelerin devreye girme ihtimali belirsizlik unsurunu canlı tutuyor. Bu nedenle piyasa tepkisi pozitif olsa da, orta vadeli yön büyük ölçüde Washington’dan gelecek yeni politika adımlarına bağlı kalacak.

Şu aşamada net olan tek şey var: ABD Yüksek Mahkemesi, ticaret politikasının sınırlarını yeniden tanımladı. Ve bu karar, yalnızca Trump yönetimini değil, gelecekteki tüm başkanların ekonomik yetki kullanımını doğrudan etkileyecek bir emsal oluşturdu.

Güncelleme: ABD Yüksek Mahkemesi’nin gümrük vergisi kararı sonrası küresel piyasalar, dolar ve riskli varlıklarda ilk fiyatlamalar oluşmaya başladı. Gelişmeler yakından takip ediliyor.