Kripto sözlüğü

Bitcoin fiyatını 2 yıllık hareketli ortalama ve bu ortalamanın 5 katıyla karşılaştıran gösterge. Fiyatın alt çizginin altı geçmişte ucuz, 5 katının üstü ise aşırı ısınmış bölge kabul edilmiştir.

Bitcoin'in son 200 haftalık (yaklaşık 4 yıllık) ortalama fiyatı. Geçmişte ayı piyasalarında fiyat bu ortalamanın civarında dip yapmıştır. Uzun vadeli trendi görmek için kullanılır.

Vadeli işlemlerde henüz kapatılmamış tüm pozisyonların toplam değeri. Artış piyasaya yeni para ve kaldıraç girdiğini, azalış pozisyonların kapandığını gösterir.

Dolandırıcının, senin sık kullandığın adrese başı ve sonu benzeyen bir adresten küçük bir transfer göndererek işlem geçmişine sızması. Adresi geçmişten kopyalarsan parayı dolandırıcıya gönderebilirsin; adresin tamamını kontrol et.

Bitcoin fiyatını 200 günlük maliyet ortalaması ve uzun vadeli büyüme tahminiyle karşılaştıran gösterge. 0,45 altı geçmişte tarihsel olarak ucuz, 1,2 üstü görece pahalı bölge kabul edilmiştir. Kademeli alım planlarında referans olarak kullanılır.

Projelerin tanıtım ya da ödül amacıyla kullanıcı cüzdanlarına ücretsiz token dağıtması. Sahte airdrop sitelerine cüzdan bağlamak yaygın bir dolandırıcılık yöntemidir; gerçek airdrop senden kurtarma kelimeni istemez.

Blokzincir üzerinde çalışan ve belirlenen koşullar oluşunca kendi kendine işleyen program. DeFi ve NFT'ler bunlarla çalışır. Koddaki bir hata geri dönüşü olmayan kayıplara yol açabilir.

Sabitliği rezerv yerine arz artırıp azaltan kurallarla korumaya çalışan stablecoin. Sert düşüşlerde sabitliğini kaybedip çökme örnekleri görülmüştür (2022'deki UST gibi); en riskli stablecoin türüdür.

Emir defterindeki en yüksek alış fiyatı ile en düşük satış fiyatı arasındaki fark. Spread genişse işlem maliyeti yükselir; bu genelde düşük likiditeye işaret eder.

Bitcoin dışındaki tüm kripto paralar. Genelde Bitcoin'den daha oynaktır: daha hızlı yükselip daha sert düşebilir.

Son 90 günde en büyük coinlerin ne kadarının Bitcoin'den daha iyi performans gösterdiğini ölçen endeks. 75 üstü "altcoin sezonu", 25 altı "Bitcoin sezonu" kabul edilir.

Kısa vadeli hareketli ortalamanın (genelde 50 günlük) uzun vadeliyi (200 günlük) yukarı kesmesine altın kesişim, aşağı kesmesine ölüm kesişimi denir. Gecikmeli sinyallerdir.

Bir uygulamanın borsa hesabına senin adına erişmesini sağlayan anahtar. Yalnızca gereken izinleri ver; para çekme iznini asla açma ve mümkünse IP kısıtlaması kullan. Anahtarı kimseyle paylaşma.

Yıllık getiri oranları. APR basit yıllık faizi, APY ise kazancın yeniden yatırıldığı (bileşik) getiriyi gösterir; bu yüzden APY genelde daha yüksek görünür. İlan edilen oranlar değişkendir ve garanti değildir.

Aynı varlığın farklı piyasalardaki fiyat farkından yararlanmak; ucuz yerden alıp pahalı yerde satmak gibi. Farklar genelde küçük ve kısa ömürlüdür; komisyon, transfer süresi ve ücretler kârı silebilir.

Fiyatın kısa sürede çok hızlı yükselmesi (aşırı alım) ya da düşmesi (aşırı satım) durumu. Genelde RSI gibi göstergelerle ölçülür. Fiyatın hemen döneceği anlamına gelmez.

Fiyatların uzun süre genel olarak düştüğü ve karamsarlığın hakim olduğu dönem. Kriptoda ayı piyasalarında zirveden %70-80 düşüşler görülmüştür.

Çok büyük miktarda kripto para tutan ya da işlem yapan kişi veya kurum. Büyük transferleri bazen fiyat hareketlerinden önce görülür, ama her transfer bir alım-satım anlamına gelmez.

Bitcoin fiyatının, zincir üstü aktivite ve arama ilgisi gibi verilere göre ne kadar şiştiğini ölçmeye çalışan gösterge. Yüksek değerler aşırı ısınmayı gösterir; balonun ne zaman söneceğini söylemez.

Vadeli işlem fiyatı ile spot fiyat arasındaki fark. Vadelinin spottan pahalı olması (contango) genelde yükseliş beklentisini, ucuz olması (backwardation) düşüş beklentisini yansıtır.

2009'da ortaya çıkan ilk ve piyasa değeri en büyük kripto para. Toplam arzı 21 milyon adetle sınırlıdır ve yeni coinler madencilik yoluyla üretilir. Kripto piyasasının genel yönü çoğu zaman Bitcoin'e bakılarak okunur.

Blokzincire belirli aralıklarla eklenen işlem paketi. Her blok bir öncekine bağlıdır. Bitcoin'de yaklaşık her 10 dakikada bir yeni blok üretilir.

İşlemlerin bloklar halinde, birbirine bağlı ve değiştirilmesi çok zor bir kayıt defterine yazıldığı teknoloji. Defterin kopyası binlerce bilgisayarda tutulur; tek bir kurum kontrol etmez.

Fiyatların uzun süre genel olarak yükseldiği ve iyimserliğin hakim olduğu dönem. Boğa piyasasında da sert düşüşler yaşanabilir.

Hareketli ortalamanın etrafına, fiyatın oynaklığına göre genişleyip daralan iki bant çizen gösterge. Bantların daralması oynaklığın azaldığını, genişlemesi arttığını gösterir. Banda değmek tek başına dönüş sinyali değildir.

Borsa cüzdanlarında tutulan toplam coin miktarı. Azalması coinlerin kişisel cüzdanlara çekildiğini, yani satışa hazır arzın azaldığını; artması satış için borsaya coin gönderildiğini düşündürebilir.

Borsalara giren (inflow) ve borsalardan çıkan (outflow) coin miktarı. Büyük girişler olası satış baskısına, büyük çıkışlar uzun vadeli saklamaya işaret edebilir. Borsaların iç transferleri veriyi yanıltabilir.

Bitcoin'in toplam kripto piyasa değeri içindeki payı. Yükselirken para genelde Bitcoin'e yöneliyor, düşerken altcoinlere dağılıyor demektir.

Birçok zincir üstü ve döngü göstergesini birleştirerek Bitcoin döngüsünün nerede olduğunu 0-100 arasında özetleyen endeks. 100'e yakın değerler geçmişte zirve bölgelerine, düşük değerler dip bölgelerine denk gelmiştir.

Coin, kendi blokzincirine sahip varlıktır (BTC, ETH gibi). Token ise başka bir blokzincirin üzerinde akıllı sözleşmeyle oluşturulur (Ethereum üzerindeki USDT gibi). Günlük dilde ikisi sık sık birbirinin yerine kullanılır.

Kripto paralarını saklamaya yarayan uygulama ya da cihaz. Borsada duran coin borsanın kontrolündedir; kendi cüzdanındaki coinin kontrolü sendedir. Kurtarma kelimelerini (seed) kimseyle paylaşma.

Kripto almak için paylaşılan, harf ve rakamlardan oluşan adres; banka IBAN'ı gibi düşünülebilir. Paylaşmak güvenlidir. Blokzincir transferleri geri alınamadığı için adresi gönderimden önce mutlaka kontrol et.

Hesaptaki tüm bakiyenin açık pozisyonlar için ortak teminat olarak kullanıldığı mod. Likidasyonu geciktirebilir, ama kötü bir senaryoda hesabın tamamı kaybedilebilir.

Bir blokzincirin kurallarının değişmesi. Soft fork eski kurallarla uyumlu bir güncellemedir; hard fork uyumsuzdur ve zincirin ikiye bölünmesine yol açabilir (Bitcoin Cash'in doğuşu gibi).

Riski azaltmak için parayı tek bir varlığa değil birden fazla varlığa dağıtmak. Kriptoda coinler birbirine çok bağlı hareket ettiği için çeşitlendirmenin koruması sınırlı kalabilir.

Kurallarının akıllı sözleşmelerle belirlendiği ve kararların token sahiplerinin oylamasıyla alındığı merkeziyetsiz organizasyon. Uygulamada oy gücü çoğu zaman büyük token sahiplerinde toplanır.

Borç verme, alım satım, faiz kazanma gibi finansal işlemlerin banka ya da borsa yerine akıllı sözleşmelerle yapılması. Aracı yoktur, ama sözleşme hataları ve saldırılar nedeniyle fon kaybı riski vardır.

Kripto varlıklarını bir protokole yatırıp faiz kazanmak ya da teminat göstererek borç almak (Aave gibi). Teminatın değeri düşerse pozisyon otomatik olarak likide edilebilir.

Destek, fiyatın düşerken alıcıların devreye girdiği seviyedir; direnç, yükselirken satıcıların yoğunlaştığı seviyedir. Bu seviyeler kırılabilir; kırılan direnç zamanla desteğe dönüşebilir.

Proof of Stake ağlarında coin kilitleyerek işlemleri doğrulayan ve blok üreten katılımcı. Kurallara aykırı davranırsa kilitli coinlerinin bir kısmı kesilebilir (slashing).

Şu anda piyasada serbestçe işlem görebilen coin adedi. Piyasa değeri bu sayıyla hesaplanır. Kilitli ya da henüz basılmamış coinler dahil değildir.

Blokzincirin bir kopyasını tutan ve kurallara uymayan işlemleri reddeden bilgisayar. Ne kadar çok bağımsız düğüm varsa ağ o kadar merkeziyetsiz ve dayanıklıdır.

Emanetçi (custodial) cüzdanda anahtarlar bir şirkette, örneğin borsada durur. Emanetsiz (non-custodial) cüzdanda anahtarlar yalnızca sendedir. Borsa batarsa ya da hesap dondurulursa emanetçi cüzdandaki varlıklara erişim kaybolabilir.

Bir işlem çiftinde bekleyen tüm alış ve satış emirlerinin fiyat ve miktarlarıyla listelendiği tablo. Hangi fiyatlarda ne kadar alıcı ve satıcı olduğunu gösterir.

Akıllı sözleşme çalıştırabilen, piyasa değerine göre ikinci büyük blokzincir. Üzerinde DeFi uygulamaları, NFT'ler ve pek çok token çalışır. Ağda işlem ücretleri ETH ile ödenir.

Ethereum'da akıllı sözleşmeleri çalıştıran sanal makine (Ethereum Virtual Machine). BNB Chain, Avalanche, Arbitrum gibi pek çok ağ EVM uyumludur; aynı cüzdan adresi bu ağlarda kullanılabilir.

Bir fiyat hareketinin %23,6, %38,2, %50, %61,8 gibi oranlarda geri çekilebileceği seviyeleri gösteren araç. Olası destek ve direnç bölgelerini bulmak için kullanılır; fiyatın bu seviyelere uyması garanti değildir.

Fırsatı kaçırma korkusu (fear of missing out). Hızla yükselen bir coini düşünmeden, çoğu zaman yüksek fiyattan almaya iten duygu.

Korku, belirsizlik ve şüphe (fear, uncertainty, doubt). Fiyatı düşürmek ya da panik yaratmak için yayılan olumsuz, bazen abartılı ya da asılsız haberler. Her olumsuz haber FUD değildir.

Spotta coin alıp aynı miktarda vadeli short açarak fiyat riskini dengelemek ve funding ödemesini toplamaya çalışmak. Funding negatife dönebilir; ayrıca borsa riski, komisyonlar ve short tarafta likidasyon riski vardır.

Vadeli işlemlerde long ve short pozisyon sahiplerinin birbirine belirli aralıklarla ödediği ücret. Pozitifse long açanlar öder (piyasa yükseliş beklentisinde kalabalık), negatifse short açanlar öder.

Ethereum ve benzeri ağlarda işlem yapmak ya da akıllı sözleşme çalıştırmak için ödenen ücret. İşlem ne kadar karmaşıksa ve ağ ne kadar yoğunsa o kadar yükselir.

Likidite havuzundaki tokenlerin fiyatları birbirine göre değiştiğinde, tokenleri sadece cüzdanda tutmaya kıyasla oluşan değer kaybı. Fiyatlar eski oranına dönerse kayıp kapanır; dönmeden çekilirse kalıcı hale gelir.

Dolaşımdaki her Bitcoin'in en son el değiştirdiği fiyatların ortalaması; kabaca yatırımcıların ortalama maliyeti. Fiyatın bu seviyenin altına inmesi geçmişte ayı piyasası diplerine denk gelmiştir.

Kripto varlıkları farklı DeFi protokollerine yatırarak faiz, ücret ya da ödül token kazanmaya çalışmak. Yüksek görünen getiriler çoğu zaman değeri düşen ödül tokenlerinden gelir ve sözleşme riski taşır.

Bitcoin'in 350 günlük ortalamasını altın oran (1,6) ve Fibonacci katlarıyla (2, 3, 5 gibi) çarparak olası direnç seviyeleri çizen gösterge. Her döngüde fiyatın zirve yaptığı kat genelde düşmüştür.

Bitcoin fiyatını logaritmik bir eğrinin etrafına çizilmiş renkli bantlar üzerinde gösteren grafik. Mavi bantlar tarihsel olarak ucuz, kırmızı bantlar pahalı bölgeleri temsil eder. Bilimsel bir model değil, görsel bir yorum aracıdır.

ETH'nin küçük bir birimi: 1 ETH = 1 milyar gwei. Gas fiyatları genelde gwei cinsinden gösterilir.

Yaklaşık dört yılda bir, madencilere verilen yeni Bitcoin ödülünün yarıya indiği olay. Yeni arz azaldığı için geçmişte fiyat döngüleriyle ilişkilendirilmiştir.

Son belirli sayıda mumun ortalama kapanış fiyatı; örneğin 50 günlük ortalama. Fiyat dalgalanmalarını yumuşatarak trendi görmeyi kolaylaştırır. Geçmiş veriye dayandığı için gecikmelidir.

Bir Proof of Work ağındaki toplam hesaplama gücü. Yükselmesi ağa daha fazla madencinin katıldığını ve ağın saldırılara karşı daha güvenli hale geldiğini gösterir.

Mevcut bir pozisyonun olası zararını azaltmak için ters yönde ikinci bir pozisyon açmak. Örneğin spotta tutulan coine karşı vadelide short açmak. Koruma, olası kârı da sınırlar.

"Gönderdiğin coinin iki katını geri yollayacağız" gibi vaatlerle para toplayan dolandırıcılık; genelde ünlü kişi ya da şirket taklidiyle yapılır. Gerçek bir kampanya senden önce para göndermeni istemez.

Blok üretme hakkının, ağa coin kilitleyen (stake eden) doğrulayıcılara verildiği mutabakat yöntemi. Ethereum bu yöntemi kullanır. PoW'a göre çok daha az enerji harcar.

Fiyat dalgalanmalarına rağmen coini uzun süre satmadan tutmak. "Hold" kelimesinin yanlış yazılmasından doğmuş bir kripto deyimidir.

Alınabilen ama sözleşmesindeki gizli kurallar nedeniyle satılamayan sahte token. Genelde DEX'lerde hızla yükseliyormuş gibi görünür. Tanımadığın tokenleri almadan önce sözleşmesini araştır.

İlk coin arzı (initial coin offering): yeni bir projenin tokenini halka açık satarak fon toplaması. 2017'de yaygınlaştı; pek çok ICO projesi başarısız oldu ya da dolandırıcılık çıktı.

Merkeziyetsiz borsa üzerinden yapılan ilk token satışı (initial DEX offering). Katılım kolaydır ama projeler çoğu zaman denetlenmemiştir; risk yüksektir.

Bir borsanın aracılık ettiği ilk token satışı (initial exchange offering). Borsa projeyi ön elemeden geçirir, ancak bu yatırımın güvenli olduğu anlamına gelmez.

Girişte şifreye ek olarak telefondaki bir uygulamadan ya da güvenlik anahtarından kod istenmesi. SMS yerine doğrulama uygulaması daha güvenlidir. 2FA kodunu kimseyle paylaşma.

Madencilerin yoğun hesaplama yaparak blok üretme hakkı kazandığı mutabakat yöntemi. Bitcoin bu yöntemi kullanır. Güvenliği yüksektir ama çok elektrik harcar.

Borsaların likidasyon ve kâr-zarar hesabında kullandığı, birden fazla borsanın fiyatından türetilen adil fiyat. Anlık fiyat oynamalarıyla gereksiz likidasyonları önlemeye yarar.

Hangi varlığın hangisiyle alınıp satıldığını gösterir, örneğin BTC/USDT. Soldaki alınan ya da satılan varlık, sağdaki ise fiyatın ifade edildiği varlıktır.

Belirli bir sürede alınıp satılan toplam miktar ya da değer. Yüksek hacimli fiyat hareketleri genelde daha güçlü kabul edilir; düşük hacimli hareketler kolayca geri dönebilir.

Her blokzincir işlemine verilen benzersiz kod. Bu kodla işlemin durumunu blok gezgininde (explorer) herkes görebilir. Destek taleplerinde transferi kanıtlamak için kullanılır.

Borsanın her alım satım işleminden aldığı ücret; genelde işlem tutarının küçük bir yüzdesidir. Sık işlem yapıldığında komisyonlar toplamda ciddi bir maliyete dönüşebilir.

Bir blokzincirde transfer yapmak için ağa ödenen ücret; madencilere ya da doğrulayıcılara gider. Ağ yoğunluğuna göre değişir. Borsalar para çekerken bunun üzerine kendi ücretini ekleyebilir.

Devletlerin çıkardığı, değerini devlet güvencesinden alan para; TL, dolar ve euro gibi. Kripto borsalarına para yatırmak ya da çekmek genelde itibari para ile yapılır.

Her token için bankada nakit ya da devlet tahvili gibi rezerv tutulduğunu söyleyen stablecoin türü (USDT, USDC). Sabitlik, ihraç eden şirketin rezervlerine ve denetimine güvenmeyi gerektirir.

Her pozisyonun yalnızca kendisine ayrılan teminatı kullandığı mod. Pozisyon likide olursa sadece o teminat kaybedilir; hesaptaki diğer bakiye etkilenmez.

Fiyat lehine belirli bir seviyeye ulaşınca pozisyonu otomatik kapatan emir. Önceden belirlenen hedefte kârı realize etmeye yarar.

Tüm parayı tek seferde yatırmak yerine düzenli aralıklarla eşit tutarlarda alım yapmak. Tek bir kötü giriş fiyatına bağlı kalma riskini azaltır, ama zarar etmeyi engellemez.

Yatırdığın teminatın katları büyüklüğünde işlem açmak. 10x kaldıraçta fiyat aleyhine %10 hareket ettiğinde teminatın tamamını kaybedebilirsin (likidasyon). Yeni başlayanlar için en riskli araçtır.

Kendi güvenliğini ve mutabakatını sağlayan ana blokzincir; Bitcoin, Ethereum, Solana gibi. Ağ yoğunlaştığında ücretler artıp işlemler yavaşlayabilir.

Bir ana zincirin üzerinde çalışıp işlemleri daha hızlı ve ucuz yapan, sonuçları ana zincire kaydeden ağlar; Arbitrum, Optimism ve Bitcoin'de Lightning gibi. Kendilerine özgü teknik ve merkeziyet riskleri olabilir.

Emrin, beklenen fiyattan farklı bir fiyattan gerçekleşmesi. Büyük emirlerde, düşük likiditede ve hızlı piyasalarda artar. DEX'lerde kabul edilen kayma oranı işlemden önce ayarlanabilir.

Fiyatın önemli bir destek ya da direnç seviyesini geçmesi. Bazen kırılım kısa sürede geri döner; buna sahte kırılım (fakeout) denir.

Bir DeFi protokolüne ya da blokzincire yatırılmış tüm varlıkların toplam değeri (total value locked). Protokolün ne kadar kullanıldığı hakkında fikir verir; güvenli olduğunu göstermez.

Borsaların yasal zorunluluk nedeniyle kullanıcıdan kimlik ve adres bilgisi istemesi (know your customer). Resmi borsalar dışında kimlik belgeni kimseyle paylaşma.

İki varlığın fiyatlarının birlikte hareket etme eğilimi. Çoğu altcoin Bitcoin ile yüksek korelasyonludur: Bitcoin düştüğünde onlar da genelde düşer. Korelasyon zamanla değişebilir.

Piyasadaki duygu durumunu 0 ile 100 arasında özetleyen gösterge. 0'a yakın değerler aşırı korkuyu, 100'e yakın değerler aşırı hırsı gösterir. Tek başına al-sat sinyali değildir; kalabalığın ruh halini anlamaya yarar.

Varlıkları bir blokzincirden diğerine taşımaya yarayan protokol. Genelde varlık bir zincirde kilitlenir, diğerinde karşılığı basılır. Köprüler geçmişte en çok saldırıya uğrayan DeFi araçları arasındadır.

Coinleri piyasa değerine göre büyüklüğü değişen kutular halinde, fiyat değişimine göre yeşil ya da kırmızı renkte gösteren harita. Piyasanın genel görünümünü tek bakışta anlamaya yarar.

Bir blokzincir üzerinde kayıt tutulan, merkezi bir banka yerine ağ kurallarıyla çalışan dijital para ya da varlık. Fiyatları arz ve talebe göre serbestçe belirlenir ve çok oynak olabilir.

Değerini, akıllı sözleşmede kilitlenen başka kripto paralarla koruyan stablecoin (DAI gibi). Teminatın değeri düşebileceği için genelde basılan tutardan daha fazla teminat istenir.

Cüzdanını geri yüklemeye yarayan 12 ya da 24 kelime. Bu kelimeleri bilen herkes cüzdanındaki tüm varlıklara erişebilir. Hiçbir destek ekibi, uygulama ya da kişi bunları senden istemez.

Büyük ekonomilerdeki nakit, mevduat ve benzeri paranın toplam miktarı. Genişlediği dönemlerde riskli varlıklara, bu arada kriptoya da daha fazla para akma eğilimi görülmüştür; ilişki gecikmeli ve her zaman geçerli değildir.

Kaldıraçlı pozisyonda zarar teminatı tükettiğinde borsanın pozisyonu zorla kapatması. Bu durumda yatırılan teminat kaybedilir.

Kaldıraçlı pozisyonun zorla kapatılacağı fiyat seviyesi. Kaldıraç arttıkça giriş fiyatına yaklaşır; yani küçük bir hareket bile pozisyonu kapatabilir.

Hangi fiyat seviyelerinde yoğun likidasyon beklendiğini renklerle gösteren tahmini harita. Parlak bölgeler çok sayıda pozisyonun kapanabileceği seviyelerdir. Veriler tahmindir; fiyatın o seviyelere gideceği anlamına gelmez.

Bir varlığın fiyatı fazla oynatmadan ne kadar kolay alınıp satılabildiği. Likiditesi düşük coinlerde büyük emirler fiyatı sert hareket ettirir ve satmak zorlaşabilir.

DEX'lerde alım satımın yapılabilmesi için iki tokenin birlikte kilitlendiği akıllı sözleşme. Havuza token koyanlar işlem ücretlerinden pay alır, ama geçici kayıp riski taşır.

Stake edilen coin karşılığında, başka yerlerde kullanılabilen bir token almak (ETH karşılığı stETH gibi). Kilitli coini likit hale getirir; ancak bu tokenin değeri zaman zaman asıl coinden ayrışabilir.

Belirlediğin fiyattan ya da daha iyisinden gerçekleşen emir. Fiyat o seviyeye gelmezse emir hiç dolmayabilir.

Bir borsanın bir coinin işlemlerini durdurması. Genelde önceden duyurulur; tarihten sonra coin o borsada satılamayabilir, yalnızca başka bir yere çekilebilir.

Bir coinin bir borsada işlem görmeye başlaması. Büyük borsalardaki listelemeler kısa süreli sert fiyat hareketlerine yol açabilir; bu hareketler çoğu zaman kalıcı olmaz.

Long, fiyatın yükselmesinden kazanç beklenen pozisyondur. Short, fiyatın düşmesinden kazanç beklenen pozisyondur. Vadeli işlemlerde kaldıraçla açıldıklarında kayıplar hızla büyüyebilir.

Fiyat düşünce long pozisyonların zorla kapanması ve bu satışların fiyatı daha da aşağı itmesi. Kalabalık ve yüksek kaldıraçlı long pozisyonlar olduğunda görülür.

Bir borsada long pozisyondaki hesapların short pozisyondakilere oranı. 1'in üstü long tarafın kalabalık olduğunu gösterir. Kalabalık tarafın her zaman haklı çıkmadığı unutulmamalı.

Likidite havuzuna token koyduğunda aldığın ve havuzdaki payını temsil eden token. Payını geri almak için bu tokeni iade edersin; kaybedilirse havuzdaki paya da erişilemez.

İki üssel hareketli ortalamanın farkına dayanan trend ve momentum göstergesi. MACD çizgisinin sinyal çizgisini yukarı kesmesi yükseliş, aşağı kesmesi düşüş işareti olarak yorumlanır. Yatay piyasalarda çok sayıda yanlış sinyal verebilir.

Proof of Work ağlarında özel bilgisayarlarla işlemleri doğrulayıp yeni blok üretme ve karşılığında yeni coin ile işlem ücreti kazanma süreci. Donanım ve elektrik maliyeti yüksektir.

Maker, emir defterine hemen dolmayan bir limit emir ekleyerek likidite sağlayan taraftır. Taker ise mevcut bir emri hemen karşılayan taraftır. Borsalar genelde maker işlemlerden daha düşük komisyon alır.

Bir coinden olabilecek en fazla adet. Bitcoin'de 21 milyondur. Bazı coinlerde maksimum arz yoktur; yeni coin üretimi süresiz devam edebilir.

Kaldıraçlı işlem açmak için yatırılan ve pozisyonun zararlarını karşılamak için bloke edilen para. Teminat yetmediğinde pozisyon likide edilir.

Bitcoin fiyatının 200 günlük hareketli ortalamaya oranı. 1'in altı fiyatın ortalamanın altında, 2,4 üstü ise geçmişte aşırı ısınmış bölge kabul edilmiştir.

İnternet şakalarından ya da popüler kültürden doğan, çoğunlukla belirgin bir kullanım alanı olmayan coinler (DOGE, SHIB gibi). Fiyatları büyük ölçüde ilgi ve sosyal medyaya bağlıdır; çok sert düşebilir.

Gönderilmiş ama henüz bir bloğa eklenmemiş işlemlerin beklediği alan. Mempool doluyken işlem ücretleri yükselir ve düşük ücretli işlemler uzun süre bekleyebilir.

Bir merkez bankasının çıkardığı dijital para, örneğin dijital TL ya da dijital yuan. Kripto paraların aksine merkezidir ve devletin kontrolündedir.

Bir şirketin işlettiği kripto borsası (Binance, BtcTurk gibi). Kullanımı kolaydır ve itibari parayla işlem yapılabilir; ancak borsada duran coinler borsanın kontrolündedir.

Bir şirket yerine akıllı sözleşmelerle çalışan borsa (Uniswap gibi). Coinler işlem boyunca kendi cüzdanında kalır ve genelde kimlik istenmez. Sahte tokenler ve sözleşme riskleri nedeniyle dikkat gerektirir.

Arka planda akıllı sözleşmelerle blokzincir üzerinde çalışan uygulama. Kullanmak için cüzdan bağlanır ve işlemler cüzdandan onaylanır. Onayladığın işlemi okumadan imzalama.

Bir ağın tek bir kişi, şirket ya da devlet tarafından kontrol edilmemesi. Sansüre ve tek noktadan çökmeye karşı dayanıklılık sağlar. Projeler merkeziyetsizlik derecesi bakımından çok farklıdır.

Her mumun seçilen zaman aralığındaki açılış, kapanış, en yüksek ve en düşük fiyatı gösterdiği grafik. Yeşil mum kapanışın açılıştan yüksek, kırmızı mum düşük olduğunu gösterir; ince çizgiler (fitil) en uç fiyatlardır.

Ağdaki bilgisayarların hangi işlemlerin geçerli olduğuna ve bir sonraki bloğa ortak karar vermesini sağlayan kurallar. En bilinenleri Proof of Work ve Proof of Stake'tir.

Bitcoin'in piyasa değerinin gerçekleşmiş değerden ne kadar saptığını ölçen gösterge. Çok yüksek değerler geçmişte döngü zirvelerine, sıfır civarı ve altı ise dip bölgelerine denk gelmiştir. Geçmişteki eşiklerin tekrar işleyeceği garanti değildir.

Birbirinin yerine geçemeyen, blokzincirde tekil olarak kaydedilen dijital varlık (non-fungible token). Dijital sanat, oyun eşyası ya da üyelik kartı olabilir. Fiyatları çok dalgalıdır ve satmak zor olabilir.

Tüm Bitcoin sahiplerinin toplamda ne kadar kâr ya da zararda olduğunu gösteren oran. Yüksek değerler yaygın kârı ve coşkuyu, negatif değerler yaygın zararı ve teslimiyeti gösterir.

Biri gerçekleşince diğerinin otomatik iptal olduğu iki emir (one cancels the other). Genelde bir kâr al ve bir zarar durdur emrini aynı anda koymak için kullanılır.

Gerçek bir borsa, cüzdan ya da destek ekibi gibi görünen sahte site, e-posta veya mesajlarla şifre, 2FA kodu ya da kurtarma kelimesi çalmaya çalışmak. Adresi her zaman kendin yaz ve gelen linklere güvenme.

Bir işlemin bloğa eklenmesi ve üstüne yeni bloklar gelmesi. Onay sayısı arttıkça işlemin geri alınma ihtimali azalır; borsalar para yatırmayı belirli sayıda onaydan sonra hesaba geçirir.

Belirli bir tarihte belirli bir fiyattan alma (call) ya da satma (put) hakkı veren sözleşme. Alıcı bu hak için prim öder; fiyatlaması karmaşıktır ve prim tamamen kaybedilebilir.

Blokzincir dışındaki verileri (ör. coin fiyatları) akıllı sözleşmelere taşıyan servis (Chainlink gibi). Oracle yanlış veri verirse ona bağlı DeFi protokolleri zarar görebilir.

Emir defteri yerine likidite havuzundaki token oranlarına göre fiyatı otomatik belirleyen sistem. Çoğu DEX bu şekilde çalışır. Büyük işlemler havuz oranını değiştirdiği için kaymaya yol açar.

Cüzdandaki varlıkları harcamaya yetki veren gizli şifre. Kurtarma kelimeleri aslında bu anahtarı üretir. Özel anahtarı ele geçiren kişi varlıkları geri dönüşü olmadan transfer edebilir.

Kullanıcıların borsa aracılığıyla birbirine doğrudan, genelde banka havalesiyle kripto alıp satması. Karşı tarafın dolandırıcı olma riski vardır; ödemeyi yalnızca platformun yönlendirdiği şekilde yap.

Bitcoin'in 111 günlük ortalaması ile 350 günlük ortalamasının iki katının kesişimine bakan gösterge. Bu kesişim geçmişte döngü zirvelerine birkaç gün yakın gerçekleşmiştir; gelecekte aynı şekilde çalışmayabilir.

Bir coinin fiyatı ile dolaşımdaki adedinin çarpılmasıyla bulunan toplam değer. Anasayfadaki rakam, tüm kripto paraların toplam piyasa değeridir. Artması piyasaya para girdiğini, azalması çıktığını gösterir.

Kripto piyasasında geçmişte görülen yükseliş, zirve, düşüş ve dip aşamalarının tekrarı. Bitcoin'de bu döngü çoğunlukla halving ile ilişkilendirilmiştir, ama geçmişteki döngülerin aynen tekrarlanacağının garantisi yoktur.

O anki en iyi fiyattan hemen gerçekleşen emir. Hızlıdır ama özellikle likiditesi düşük coinlerde beklediğinden kötü fiyattan dolabilir.

Eski katılımcılara ödenen "kazancın" aslında yeni katılımcıların parasından karşılandığı dolandırıcılık. Garanti yüksek getiri vaadi ve üye getirme ödülleri tipik işaretleridir; yeni para girişi durunca çöker.

Tek bir işleme ayrılan para miktarı. Yaygın yaklaşım, tek bir işlemde toplam sermayenin yalnızca küçük bir kısmını riske atmaktır; böylece tek bir hata hesabın tamamını bitirmez.

Madencilerin günlük gelirinin son bir yıllık ortalamaya oranı. Düşük değerler madencilerin zorlandığı dönemleri, yüksek değerler madenci gelirinin olağanüstü arttığı ve geçmişte zirvelere yakın dönemleri gösterir.

Bir grubun genelde düşük hacimli bir coinin fiyatını organize şekilde şişirip, sonradan katılanlara yüksek fiyattan satarak çıkması. Fiyat kısa sürede çöker ve geç kalanlar zarar eder; birçok ülkede yasa dışıdır.

Bir borsanın, kullanıcılarına ait varlıkları gerçekten elinde tuttuğunu blokzincir verisiyle göstermesi. Borçları her zaman kapsamadığı için tam bir güvence değildir.

Bir işlemde göze alınan olası zarar ile hedeflenen olası kâr arasındaki oran. Örneğin 1:3 oranı, 1 birim risk için 3 birim kâr hedeflendiğini gösterir. Hedefin gerçekleşeceği garanti değildir.

Yatırımın getirisi. "100x" ICO fiyatından bu yana değerin 100 katına çıktığını gösterir. Geçmiş getiri gelecek getirinin garantisi değildir.

Çok sayıda işlemi ana zincir dışında toplayıp tek paket halinde ana zincire yazan katman 2 teknolojisi. Optimistic ve ZK (sıfır bilgi) olmak üzere iki ana türü vardır.

Son dönemdeki yükseliş ve düşüşlerin gücünü 0 ile 100 arasında ölçen gösterge. Genelde 70 üstü aşırı alım, 30 altı aşırı satım kabul edilir. Güçlü trendlerde RSI uzun süre bu bölgelerde kalabilir.

Birçok coinin RSI değerini tek ekranda renklerle gösteren tablo. Hangi coinlerin aşırı alım ya da aşırı satım bölgesinde olduğunu hızlıca görmeye yarar. Tek başına al-sat sinyali değildir.

Proje ekibinin yatırımcıların parasını toplayıp likiditeyi çekmesi ya da projeyi terk etmesi; token değeri kısa sürede sıfıra yaklaşır. Anonim ekipler, kilitsiz likidite ve gerçekçi olmayan vaatler uyarı işaretleridir.

Bir stablecoinin ya da sarılı tokenin bağlı olduğu değerden belirgin şekilde ayrılması; örneğin 1 dolar yerine 0,95 dolardan işlem görmesi. Rezervlere güven sarsıldığında ya da likidite kuruduğunda yaşanabilir.

Bir varlığın başka bir blokzincirde kullanılabilmesi için oluşturulan bire bir karşılığı; örneğin Ethereum üzerindeki Bitcoin karşılığı WBTC. Değeri, asıl varlığı saklayan kuruma ya da köprüye güvene bağlıdır.

Bitcoin'in en küçük birimi: 1 BTC = 100.000.000 satoshi. Adını Bitcoin'in anonim yaratıcısı Satoshi Nakamoto'dan alır. Küçük tutarlar ve işlem ücretleri genelde satoshi ile ifade edilir.

Fiyat yükselince short pozisyonların zorla kapanması ve bu kapanışların (geri alımların) fiyatı daha da yukarı itmesi. Kısa sürede çok sert yükselişlere yol açabilir.

İnternete bağlı cüzdan; telefon uygulaması ya da tarayıcı eklentisi gibi. Günlük kullanım için pratiktir, ama bağlı olduğu için saldırılara karşı soğuk cüzdandan daha açıktır.

Özel anahtarları internetten uzakta tutan cüzdan; genelde donanım cüzdanı adı verilen küçük bir cihaz. Uzun süre saklanan varlıklar için daha güvenlidir. Cihaz kaybolursa kurtarma kelimeleriyle geri yüklenir.

Coini doğrudan satın alıp sahip olduğun işlem türü. Kaldıraç yoktur; en fazla yatırdığın kadarını kaybedebilirsin.

Gerçekten Bitcoin satın alıp tutan ve borsada hisse senedi gibi işlem gören yatırım fonu. ABD'de 2024'te onaylandı. Günlük net giriş ve çıkışları kurumsal talebin göstergesi olarak takip edilir.

Değeri genelde 1 dolara sabitlenmiş kripto para (USDT, USDC gibi). Borsalarda nakit gibi kullanılır. Sabitliği, arkasındaki rezervlere ve ihraç eden kuruma bağlıdır.

Stablecoinlerin toplam kripto piyasa değeri içindeki payı. Artması yatırımcıların riskli coinlerden çıkıp stablecoinde beklediğini, azalması paranın tekrar coinlere yöneldiğini düşündürebilir.

Proof of Stake ağlarında coinleri kilitleyerek ağın güvenliğine katkı vermek ve karşılığında ödül almak. Kilit süresince coinler satılamayabilir; kurallara aykırı davranan doğrulayıcılarda ceza (slashing) riski vardır.

Fiyat belirlediğin tetik seviyesine ulaşınca devreye giren emir. Stop-market tetiklenince piyasa emri, stop-limit ise limit emir gönderir. Sert hareketlerde stop-limit emir dolmayabilir.

Pozisyonun açık kalabilmesi için hesapta bulunması gereken en az teminat. Teminat bu seviyenin altına düşünce likidasyon başlar.

Vade tarihi olmayan vadeli işlem sözleşmesi; kripto borsalarında en yaygın türdür. Fiyatın spot fiyata yakın kalması funding ödemeleriyle sağlanır.

Vadeli işlemlerdeki açık pozisyonun borsalardaki coin rezervine oranı. Yükselmesi piyasada ortalama kaldıracın arttığını, yani sert fiyat hareketlerinde toplu likidasyon ihtimalinin büyüdüğünü gösterir.

Fiyatın maksimum arzla çarpılmasıyla bulunan değer (fully diluted valuation). Tüm coinler piyasaya çıksaydı piyasa değerinin ne olacağını gösterir. FDV'si piyasa değerinden çok yüksek coinlerde ileride arz baskısı olabilir.

Geçmiş fiyat ve hacim verilerine bakarak olası fiyat hareketlerini yorumlama yöntemi. Grafikler ve göstergeler kullanılır. Kesin sonuç vermez; olasılıklarla çalışır.

Ekip, yatırımcı ya da fonlara ayrılmış ve belirli bir süre kilitli tutulan tokenlerin takvime göre serbest kalması. Büyük açılımlar piyasaya ek arz getirir ve fiyat üzerinde baskı yaratabilir.

Bir akıllı sözleşmeye cüzdanındaki belirli bir tokeni harcama izni vermek. DEX kullanırken gereklidir, ama kötü niyetli bir sözleşmeye verilen sınırsız onay tüm bakiyenin çekilmesine yol açabilir. Kullanmadığın onayları iptal edebilirsin.

Bir blokzincirde tokenlerin nasıl oluşturulup transfer edileceğini belirleyen ortak kurallar. ERC-20 Ethereum'daki, BEP-20 BNB Chain'deki, TRC-20 Tron'daki standarttır. Aynı token farklı ağlarda farklı standartlarla bulunabilir.

Tokenlerin kimsenin erişemeyeceği bir adrese gönderilerek kalıcı olarak dolaşımdan çıkarılması. Arzı azaltır; fiyatın yükseleceği anlamına gelmez.

Bir tokenin ekonomik yapısı: toplam arzı, nasıl dağıtıldığı, ekibe ve yatırımcılara ne kadar ayrıldığı, kilit takvimi ve ne işe yaradığı. Arzın büyük kısmı az sayıda elde ise fiyat bundan etkilenebilir.

Bugüne kadar oluşturulmuş ve yakılmamış tüm coinlerin sayısı; kilitli olanlar da dahildir. Toplam arz ile dolaşımdaki arz arasındaki fark, ileride piyasaya çıkabilecek coinleri gösterir.

Bir coini borsadan cüzdana ya da başka borsaya gönderirken hangi blokzincir üzerinden gideceğini seçmek (ör. USDT için TRC20 ya da ERC20). Karşı tarafın desteklemediği ağ seçilirse varlıklar kaybolabilir.

Grafikte ardışık diplerin ya da tepelerin birleştirilmesiyle çizilen çizgi. Fiyatın genel yönünü görmeye yarar; çizimi kişiden kişiye değişebilir.

Bir varlığın bugüne kadar gördüğü en düşük fiyat (all-time low). Yeni ATL'ler genelde satış baskısının sürdüğünü gösterir; dipten alım fırsatı anlamına gelmek zorunda değildir.

Bir varlığın bugüne kadar gördüğü en yüksek fiyat (all-time high). Fiyatın ATH'ye uzaklığı, geçmiş zirveye göre ne kadar düşük olduğunu anlamaya yarar.

Fiyat ile bir göstergenin (RSI, MACD gibi) ters yönde hareket etmesi. Örneğin fiyat yeni tepe yaparken RSI'ın daha düşük tepe yapması, yükselişin zayıfladığına işaret edebilir.

Son fiyatlara daha fazla ağırlık veren hareketli ortalama türü. Basit ortalamaya (SMA) göre fiyat değişimlerine daha hızlı tepki verir, ama daha fazla yanlış sinyal üretebilir.

Coinin kendisine sahip olmadan fiyat hareketi üzerine sözleşme alıp satmak. Hem yükselişe hem düşüşe pozisyon açılabilir ve genelde kaldıraç kullanılır. Kayıplar spot işlemlere göre çok daha hızlı büyüyebilir.

Fiyatın ne kadar sert ve sık dalgalandığının ölçüsü. Kripto paralar hisse senetlerine göre çok daha oynaktır; bu hem hızlı kazanç hem de hızlı kayıp ihtimali demektir.

Sahibine bir protokolün kararlarında oy hakkı veren token (UNI, AAVE gibi). Oy hakkı, protokolün gelirinden pay almak anlamına gelmek zorunda değildir.

Grafikte her mumun kapsadığı süre: 15 dk, 1 sa, 4 sa, 1 gün gibi. Kısa zaman dilimleri daha çok gürültü içerir; aynı gösterge farklı zaman dilimlerinde farklı sonuç verebilir.

Fiyat aleyhine belirli bir seviyeye gelirse pozisyonu otomatik kapatan emir. Zararı önceden sınırlamaya yarar. Ani fiyat boşluklarında emir belirlenen fiyattan daha kötü gerçekleşebilir.

Blokzincirdeki herkese açık verilere bakarak piyasayı yorumlama: adres sayısı, borsalara giren çıkan coinler, yatırımcıların ortalama maliyeti gibi. Verinin yorumu tartışmalı olabilir.

Geçmiş boğa piyasası zirvelerinde tetiklenen 30 göstergeden kaçının şu an tetiklendiği. Sayı yükseldikçe piyasanın ısındığı düşünülür; kesin bir zirve habercisi değildir.

Blok bulmanın ne kadar zor olduğunu belirleyen değer. Bitcoin'de yaklaşık iki haftada bir, blokların ortalama 10 dakikada bir bulunmaya devam etmesi için hash oranına göre otomatik ayarlanır.

Kullanıcıların verilerine ve varlıklarına kendi cüzdanlarıyla sahip olduğu, blokzincir tabanlı internet fikri. Uygulamaya giriş genelde e-posta yerine cüzdan bağlayarak yapılır.