Veri (Data) Nedir?<\/strong><\/p>\n Veri, \u201cdata\u201d kelimesinin T\u00fcrk\u00e7e kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Veri, \u0130\u015flenmemi\u015f, saf bilgi par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131na verilen isimdir. Bir veri tek ba\u015f\u0131na bir anlam ifade etmez. Veriler topland\u0131ktan sonra gruplama, s\u0131ralama ve \u00f6zetleme i\u015flemleri elle ya da bilgisayarla i\u015flendikten sonra anlam kazan\u0131rlar. K\u0131saca veriye bilgi par\u00e7ac\u0131klar\u0131 diyebiliriz.<\/p>\n Veriyi sadece bilgisayardaki bilgi olarak d\u00fc\u015f\u00fcnmeyin veri asl\u0131nda etraf\u0131n\u0131zda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz her \u015fey hatta v\u00fccudunuzda DNA\u2019n\u0131n i\u00e7inde bile yer al\u0131yor. Verinin Makine diline d\u00f6n\u00fc\u015fmesi s\u00fcreci 1801 y\u0131l\u0131nda Joseph Jacquard\u2019\u0131n karton plakalar \u00fczerinde delikler a\u00e7mas\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015fti. Delikli kart metodu 1832 y\u0131l\u0131nda Rusya\u2019da Semen Korsakov taraf\u0131ndan, verinin depolanmas\u0131 ve h\u0131zl\u0131 \u015fekilde bulunmas\u0131 i\u00e7in, Homeoskop ad\u0131 verilen bir cihaza d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n Delikli kartlar ile verinin i\u015flenmesi, 1950\u2019li y\u0131llara kadar pop\u00fclerli\u011fini korumu\u015ftur. Ancak, delikli kartlar\u0131n \u00e7ok fazla hacim kaplamas\u0131 yeni alternatifler kap\u0131 aral\u0131yordu. Delikli kartlara ilk alternatif 1950 y\u0131l\u0131nda, bilgisayarlar i\u00e7in manyetik depolama sistemi geli\u015ftirilmi\u015ftir. Manyetik depolama sistemleri, finans ve bankac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcnde de kullan\u0131lan UNIVAC bilgisayar sistemlerinin en \u00f6nemli par\u00e7as\u0131 olmu\u015ftur. Bu bu \u015feklide geli\u015fip g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar \u015fu de\u011fi\u015fimleri ge\u00e7irerek gelmi\u015ftir<\/p>\n Tabi s\u00fcre\u00e7te bulut depolama \u00e7\u00f6z\u00fcmleri ve her birinin kendi i\u00e7inde geli\u015fimleri bulunuyor. Ancak kaba taslak verilerin depolonma \u00e7\u00f6z\u00fcmlerinin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc bilmek yeterli olacakt\u0131r.<\/p>\n Database (Veri taban\u0131) Nedir?<\/strong><\/p>\n Veri taban\u0131, birbirleriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 olan bilgilerin depoland\u0131\u011f\u0131 aland\u0131r. Bilgilerin uygun \u015fekilde kaydedilmesini ve g\u00fcncellemesini yapar. \u00c7ok fazla bilginin \u00fcretilmesi ve s\u00fcrekli artan bir h\u0131zla gelen bilgiler, bilgisayarlarda bilgi depolama ve bilgiye eri\u015fim konular\u0131nda yeni y\u00f6ntemlere ihtiya\u00e7 do\u011furdu. Bu ihtiya\u00e7 a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131 kapamak i\u00e7in veri taban\u0131 olu\u015fturulmu\u015ftur. Delikli kartlar, ne kadar veriyi depolamak i\u00e7in kullan\u0131lsa da organize \u015fekilde saklamak i\u00e7in de kullan\u0131lan bir y\u00f6ntemdir. Pek \u00e7ok farkl\u0131 delikli kart, \u00fczerlerinde sakl\u0131 olan verilerin amac\u0131na uygun \u015fekilde kullan\u0131labilmesi i\u00e7in d\u00fczenli \u015fekilde dolaplarda saklan\u0131yordu.<\/p>\n Delikli kartlar belirli bir seviyeye kadar gereken ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131lad\u0131, ancak geli\u015fen teknolojide bu \u00e7ok yetersiz kald\u0131 ve yeni y\u00f6ntemler ara\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. K\u00f6keni \u00e7ok eskilere dayanan k\u00fct\u00fcphanecilik ve ar\u015fivcilik teknikleri bilgisayar sistemlerinde de kullan\u0131ld\u0131 ve bug\u00fcn\u00fcn veri taban\u0131 mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilham ald\u0131\u011f\u0131 bu y\u00f6ntem, NoSQL olarak bilinen \u00e7\u00f6z\u00fcmleri do\u011furdu. Bu sayede \u00e7ok b\u00fcy\u00fck veri k\u00fcmeleri i\u00e7inde \u00e7ok h\u0131zl\u0131 arama yapmaya imk\u00e2n tan\u0131nd\u0131. \u00d6rne\u011fin, Google arama motorunda bu tarz bir veri taban\u0131 kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n Veri kavram\u0131 \u00fczerinde durmam\u0131n nedeni da\u011f\u0131t\u0131k defter teknolojisinin yani Blockchain teknolojisinin temel mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamam\u0131z i\u00e7in bir altyap\u0131 olu\u015fturmakt\u0131 asl\u0131nda Blockcahin sistemi de bir zamanlar sadece bir veri yap\u0131s\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu.<\/p>\n 2000\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z iki proje olan eDonkey ve BitTorrent, internet d\u00fcnyas\u0131nda hi\u00e7 a\u015fina olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z Peer To Peer kavram\u0131na a\u00e7\u0131kl\u0131k getirdiler. Peer to peer (P2P) yani e\u015fler aras\u0131, merkezi bir sunucu gibi bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf olmadan kullan\u0131c\u0131lar\u0131n do\u011frudan birbirleri aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi veri payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 ifade eder.<\/p>\n Bu sitemlerde veri, tek bir merkezde de\u011fil say\u0131s\u0131 milyonlar\u0131 bulabilecek makineler \u00fczerinde da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015f veya payla\u015f\u0131lm\u0131\u015f \u015fekilde bulunur. Bu makinelerden baz\u0131lar\u0131 verinin tamam\u0131n\u0131, baz\u0131lar\u0131 ise k\u0131smen belli bir par\u00e7as\u0131n\u0131 i\u00e7erebilir. Ula\u015fmak istedi\u011finizde sistem size bu veriyi, sunulabilecek en h\u0131zl\u0131 d\u00fczenlemeyle, farkl\u0131 makinelerden \u00e7ekecek \u015fekilde y\u00f6nlendirir. Siz veriyi kendi bilgisayar\u0131n\u0131za \u00e7ekerken, ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z veri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ayn\u0131 zamanda di\u011fer kullan\u0131c\u0131lara bir veri kayna\u011f\u0131 olarak hizmet edersiniz. Sistemin kullan\u0131c\u0131lar\u0131, sisteme verdikleri destek s\u00fcreci ile do\u011fru orant\u0131l\u0131 olarak sistemden faydalanabilirler.<\/p>\n Bu yakla\u015f\u0131m ile Da\u011f\u0131t\u0131k Kay\u0131t Defterleri (Distributed Ledger Systems) ad\u0131 verilen \u00e7\u00f6z\u00fcmler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Blockchain teknolojisi de bu \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn farkl\u0131 bir uygulamas\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n <\/p>\n Kriptoloji (Gizlilik Bilimi)<\/strong><\/p>\n Anlatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z sistemlerde hep veriden bahsediyoruz ancak bu veri art\u0131\u015f\u0131 beraberinde bir sorun daha getirdi oda verinin g\u00fcvenli\u011fidir. Kriptoloji, eski bir Yunanca kelime olan kryptos kelimesinden t\u00fcretilmi\u015ftir. Kryptos gizlilik anlam\u0131na gelirken, kriptoloji gizlilik bilimi anlam\u0131na gelmektedir. Kriptolojinin bir alt bilim dal\u0131 olan Kriptografi de yine eski bir Yunaca kelime olan ve yaz\u0131 anlam\u0131na gelen graphien s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc kullan\u0131larak t\u00fcretilmi\u015ftir.<\/p>\n Kriptografi (cryptography) verilerin (yaz\u0131lar\u0131n) \u015fifrelenmesini ifade etmektedir. \u015eifreleme, herhangi bir veri k\u00fcmesini rastgele ya da bilin\u00e7li bir kural yap\u0131s\u0131 kullanarak rastgele g\u00f6r\u00fcnen bir veri k\u00fcmesine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. Bu rastgele gibi g\u00f6r\u00fcnen veri k\u00fcmesi, ancak \u015fifreleme yap\u0131l\u0131rken kullan\u0131lan anahtara sahip olanlar taraf\u0131ndan \u00e7\u00f6z\u00fclebilir. B\u00f6ylece \u015fifrelenmi\u015f veri nerede ve ne \u015fekilde depolan\u0131rsa depolans\u0131n, sadece anahtar sahibi taraf\u0131ndan anlaml\u0131 kalmaya devam eder.<\/p>\n Blockchain<\/strong><\/p>\n Blockchain nedir siye soracak olursak, Da\u011f\u0131t\u0131k Kay\u0131t Defteri (Distributed Ledger) kavram\u0131n\u0131n yeni bir kavram olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ge\u00e7mi\u015fte eDonkey ve Bittorrent gibi a\u011flarda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatm\u0131\u015ft\u0131k. Ancak bu a\u011flarda, \u00fczerinde tutulan veri genellikle \u015fifrelenmemi\u015f halde bulunurdu yani isteyen herkes bu verilere eri\u015febilirdi. Bunlar \u015fifrelenebilir miydi elbette! ancak anahtar sahibi d\u0131\u015f\u0131nda kimseye bir yarar\u0131 dokunmazd\u0131 ve beraberinde farkl\u0131 sorunlar getirirdi. Multilateral yani \u00e7ok tarafl\u0131 sistemlerde, sisteme eklenmesi istenen her verinin ge\u00e7erli bir standarda sahip olmas\u0131 gerekir. Bu hem sistemin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hemde genel taraf\u0131ndan kubullenebilirli\u011fini sa\u011flar. \u0130\u015fte bu noktada konsensus dedi\u011fimiz mutabakat yap\u0131s\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n Blockchain 2008 y\u0131l\u0131nda temelleri at\u0131lm\u0131\u015f, 2009 y\u0131l\u0131nda ise Bitcoin ile tan\u0131nmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu teknoloji da\u011f\u0131t\u0131k bir kay\u0131t defteri olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Daha kapsaml\u0131 bir tan\u0131m\u0131yla Blockchain, da\u011f\u0131t\u0131k olan, payla\u015f\u0131labilen, \u015fifrelenmi\u015f, geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan ve bozulmayan bir bilgi deposudur. Blockchain, sistemi kullanan kullan\u0131c\u0131lar aras\u0131ndaki i\u015flemleri do\u011frulayarak saklayan bir sistemdir.<\/p>\n Blockchain de i\u015flemler blok denilen yap\u0131lar halinde tutulur ve bu bloklar biribirine art arda ba\u011flanarak bir zincir olu\u015fturur. Bu bloklar belirli kurallar \u00e7er\u00e7evesinde olu\u015fturulmu\u015ftur. Yaz\u0131lan her blok da\u011f\u0131t\u0131k kay\u0131t defterlerine da\u011f\u0131l\u0131r ve kopyas\u0131 olacak \u015fekilde eklenir. Yani olu\u015fturulan her yeni blok bir \u00f6nceki blo\u011fa ait veriyi bar\u0131nd\u0131r\u0131r.<\/p>\n Blockchainde herhangi bir i\u015flem ger\u00e7ekle\u015fti\u011finde mevcut a\u011f \u00fczerinden yay\u0131nlan\u0131r ve yaz\u0131n\u0131n ilerleyen k\u0131s\u0131mlar\u0131nda bahsedece\u011fimiz \u015fifreleme algoritmalar\u0131 ile do\u011frulanarak yeni bir blok olu\u015fturulur. Sisteme dahil olan her d\u00fc\u011f\u00fcm yani sistemi kullanan herkes, sistemdeki ba\u011flant\u0131lar\u0131 olan ya da olmayan herhangi iki ki\u015fi taraf\u0131ndan yap\u0131lan bu i\u015flemi onaylayarak kayd\u0131n\u0131 tutar. Bu sayede blok do\u011frulan\u0131r, sonras\u0131nda bu bilgi asla de\u011fi\u015ftirilemez veya silinemez.<\/p>\n D\u00fc\u011f\u00fcm, Sistemde bulunan her bir kullan\u0131c\u0131y\u0131 ifade eder. Sisteme kat\u0131lan her kullan\u0131c\u0131, sistemin birer kopyas\u0131na yani kay\u0131t defterine bir ba\u015fka deyi\u015fle veri taban\u0131na sahiptir. Bu defter peer to peer denilen u\u00e7tan uca protokol\u00fc kullan\u0131larak di\u011fer d\u00fc\u011f\u00fcmlerle eklenir. Bu sayede 3. Taraf bir arac\u0131 ortadan kald\u0131r\u0131l\u0131r zaten bu sayede merkeziyetsizli\u011fi sa\u011flan\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n Blockchain sistemi temel baz\u0131 kriterlere sahiptir ve bu standartlar \u00fczerine kurulmu\u015ftur.<\/p>\n Da\u011f\u0131t\u0131k: Blockchainin en temel \u00f6zelli\u011fi olarak kabul edilir. Veriler tek bir yerde tutulmaz, da\u011f\u0131t\u0131labilir \u015fekilde kaydedilir ve t\u00fcm kullan\u0131c\u0131lar taraf\u0131ndan depolanabilir.<\/p>\n \u015eeffaf: Verilerin kayd\u0131 her d\u00fc\u011f\u00fcme \u015feffaft\u0131r ve veriler geriye d\u00f6n\u00fck olarak do\u011frulanabilir.<\/p>\n Ba\u011f\u0131ms\u0131z: bir merkez olmadan, consensus yap\u0131s\u0131 sayesinde sistemdeki her d\u00fc\u011f\u00fcm verileri g\u00fcvenli bir \u015fekilde aktarabilir.<\/p>\n De\u011fi\u015ftirilemez: Blockchainne eklenen veri hi\u00e7bir \u015fekilde g\u00fcncellenemez, silinemez ve kal\u0131c\u0131 olarak saklan\u0131r.<\/p>\n Kimlik gizlili\u011fi: Blockchain sisteminde d\u00fc\u011f\u00fcmler yani ki\u015filer kimlik belirtmeden veri aktar\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirebilir. Bu i\u015flem i\u00e7in ki\u015finin Blockchain adresinin bilinmesi yeterlidir.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Blockchain Kay\u0131t Yap\u0131s\u0131<\/strong><\/p>\n Blockchain teknolojisinde veri her zaman belirli bir s\u0131ra sistemi ile kay\u0131t alt\u0131na al\u0131n\u0131r. Bunu daha iyi anlamak i\u00e7in kurgusal ama basit bir canland\u0131rma yapal\u0131m: Bir s\u0131n\u0131ftaki hocan\u0131n blokchainin yap\u0131s\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131ftaki \u00f6\u011frencilere anlatmak i\u00e7in bir deney yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsayal\u0131m ve yoklama alma sistemini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, hoca derse girer ve bo\u015f bir k\u00e2\u011f\u0131t verir en ba\u015ftan ba\u015flayarak herkes ad\u0131n\u0131 soyad\u0131n\u0131 imzas\u0131n\u0131 ve tarihi yazmalar\u0131n\u0131 istesin (burda tarih, ayn\u0131 g\u00fcn i\u00e7inde olaca\u011f\u0131 i\u00e7in de\u011fi\u015fmiyor tarihten kas\u0131t anl\u0131k zamand\u0131r saniye cinsinden d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz).<\/p>\n Blockchain kay\u0131t sistemi bu \u00f6rne\u011fe benziyor. K\u00e2\u011f\u0131da yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z isimler veriyi ifade eder. \u0130smini \u0130lk yazan ki\u015finin belirledi\u011fi kural \u00e7er\u00e7evesinde devam eden sistemde her isim sat\u0131r\u0131 Blok ad\u0131 verilen yap\u0131lar\u0131 ifade eder. Her bir blok kendi \u00f6zel imzas\u0131na sahiptir. Tarihin Blockchain sisteminde kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ise zaman ak\u0131\u015f\u0131d\u0131r, her bir blok olu\u015fturuldu\u011fu anda blo\u011fun \u00fczerine tarih ve saat bilgilerini i\u00e7eren bilgi de eklenir. B\u00f6ylece her biri kendi imzas\u0131na sahip, belirli bir zamanda kayd\u0131 olu\u015fturulan veri bloklar\u0131 s\u0131ra ile arka arkaya dizilir ve Blockchaini olu\u015fturur. Bu yap\u0131da ilk kay\u0131t ba\u015flang\u0131\u00e7 blo\u011fu oldu\u011fu i\u00e7in, bu blo\u011fa \u00f6zel olarak Genesis ad\u0131 verilir.<\/p>\n <\/p>\n Blockchain S\u0131ra Yap\u0131s\u0131 <\/strong><\/p>\n S\u0131ra yap\u0131s\u0131nda anlamak i\u00e7in verdi\u011fimiz yoklama \u00f6rne\u011finden devam edelim. Hoca s\u0131ra yap\u0131s\u0131n\u0131 anlatmak i\u00e7in \u015f\u00f6yle bir kural ortaya at\u0131yor. Do\u011frulama, sonradan eklenme ve birbiri yerine imza atmalar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek ve yanl\u0131\u015f bir \u015feyde att\u0131\u011f\u0131 imzadan sorumlu tutulmak i\u00e7in herkes kendinden bir sonraki ki\u015finin bulundu\u011fu sat\u0131r\u0131da do\u011frulay\u0131p imza atacak.<\/p>\n Art\u0131k bu yeni yap\u0131da, yap\u0131labilecek herhangi bir de\u011fi\u015fiklik kendisinden bir \u00f6nceki ki\u015finin imzas\u0131na da sahip olaca\u011f\u0131 i\u00e7in, yoklama defteri (zincirimiz) dikkatlice kontrol edildi\u011finde, rahatl\u0131kla s\u0131ran\u0131n bozuldu\u011fu anla\u015f\u0131labilecektir. Bu \u015fekilde devam etti\u011finde ilk ki\u015fi hari\u00e7 her yeni isimde ad\u0131n\u0131 yaz\u0131p imza atan arkada\u015f\u0131m\u0131z d\u0131\u015f\u0131nda, bir \u00f6nceki ki\u015fininde de imzas\u0131 eklenmi\u015f olacak.<\/p>\n \u0130lk olu\u015fturulan blok kendisinden \u00f6nce bir blok olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Genesis, yani ba\u015flang\u0131\u00e7 blo\u011fu olarak isimlendirilir ve sadece kendi dijital imzas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r. Ancak, ard\u0131ndan gelen her bir blok kendisininki ile, bir \u00f6ncekinin de benzersiz imzas\u0131n\u0131 i\u00e7inde ta\u015f\u0131yacakt\u0131r. B\u00f6ylece, s\u0131ral\u0131 bir kay\u0131t yap\u0131s\u0131 dijital d\u00fcnyada m\u00fcmk\u00fcn hale gelir.<\/p>\n Blockchain Da\u011f\u0131t\u0131k Yap\u0131s\u0131<\/strong><\/p>\n \u00d6\u011fretmenin da\u011f\u0131t\u0131k yap\u0131y\u0131 anlatmak i\u00e7in ba\u015fvurdu\u011fu y\u00f6ntem ise \u015fu oluyor: herkese bo\u015f bir k\u00e2\u011f\u0131t veriyor ve herkesin k\u00e2\u011f\u0131da ayn\u0131 s\u0131rayla herkesin ismini yaz\u0131p isimlere sahip ki\u015filere imzalatmas\u0131n\u0131 istiyor ayr\u0131ca s\u0131ra yap\u0131s\u0131nda anlatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi herkes kendinden sonra gelen ki\u015fiyide do\u011frulay\u0131p imza at\u0131yor. Yani herkeste kopyalanm\u0131\u015f haliyle de\u011fil onaylanm\u0131\u015f ve do\u011frulanm\u0131\u015f haliyle birer kopya bulunuyor.<\/p>\n Art\u0131k belirli bir kay\u0131t ve s\u0131raya sahip ve \u00fcretilen zincirin kopyalar\u0131n\u0131n herkese da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir yap\u0131ya sahibiz. Bu durumda herhangi bir ki\u015finin s\u0131ralama \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015ftirece\u011fi bir manip\u00fclasyon veya hile, art\u0131k fark edilecektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7o\u011funluk, ellerindeki kay\u0131tlar\u0131 birbiri ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131p, \u00e7o\u011funlu\u011fun mutab\u0131k kald\u0131\u011f\u0131 yap\u0131ya g\u00fcvenmeye devam edebilecek ve hile hurda yapmaya \u00e7al\u0131\u015fanlar fark edilecektir.<\/p>\n Blockchain teknolojisi de tam olarak bizlere ayn\u0131 yap\u0131y\u0131 sunmaktad\u0131r. Veri sadece bir merkez veya bir merkez grubu taraf\u0131ndan de\u011fil, sisteme dahil olan herkes taraf\u0131ndan kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nmaktad\u0131r. Burada taraflar\u0131n birbirini tan\u0131mas\u0131 gerekmedi\u011fi gibi, g\u00fcveni sa\u011flayan \u015fey ki\u015filer aras\u0131ndaki ili\u015fkiler de\u011fil, sistemin en ba\u015fta belirlenen kurallar\u0131 ve bu kurallar dahilinde \u00fcretilen kay\u0131t zincirinin herkese da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n Blockchain kay\u0131tlar\u0131n\u0131n da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm bloklar, kendi aralar\u0131nda ileti\u015fim halinde kalarak sistemin bozulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n teyit ederler. E\u011fer veri kay\u0131t zinciri yap\u0131s\u0131nda, aradan bir halka \u00e7\u0131karsa veya de\u011fi\u015firse, zincir k\u0131r\u0131l\u0131r ve sistemin geneli k\u0131r\u0131k\/bozuk halkaya sahip noktay\u0131 da\u011f\u0131t\u0131k kay\u0131t defteri a\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131kart\u0131r. B\u00f6ylece geriye kalanlar, zincirin k\u0131r\u0131lmadan devam etti\u011fi noktas\u0131nda mutab\u0131k kalarak sistemi kullanmaya devam ederler.<\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Blockchain A\u011flar\u0131nda \u015eifreleme <\/strong><\/p>\n Blockchain ve kriptoparalar s\u00f6z konusu oldu\u011funda g\u00fcvenlik belkide en \u00f6nemli konu olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor, veri payla\u015fan iki taraf aras\u0131ndaki \u015fifreleme ve \u015fifre \u00e7\u00f6zme, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir taraf\u0131n bunu anlayamayaca\u011f\u0131 veya k\u00f6t\u00fcye kullanamayaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir. Zaten kriptografinin ana amac\u0131n gizlilik oldu\u011funu belirtmi\u015ftik bunun ismine bakarakta \u00e7\u0131karabiliyoruz.<\/p>\n Bir \u00f6rnek \u00fczerinden \u015fifrelemenin basit bir hailini anlatal\u0131m: \u00f6nce \u015fifreleme i\u00e7in bir anahtar olu\u015ftural\u0131m bu anahtar\u0131m\u0131z, yaz\u0131 format\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erli olsun ve alfabede her harften sonra gelen harfi kabul ederek ilerlesin \u00f6rnek olarak \u201cMERHABA D\u00dcNYA\u201cy\u0131 se\u00e7elim anahtar\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131zda yaz\u0131m\u0131z \u015fu \u015fekilde g\u00f6r\u00fcnecektir \u201d NFS\u0130BCB EVOZB\u201c bu \u015fekilde hi\u00e7bir anlam ifade etmeyen yaz\u0131y\u0131 tekrar eski haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek i\u00e7in \u015fifreyi \u00e7\u00f6zecek bir anahtara ihtiyac\u0131m\u0131z var, oda alfabetik s\u0131rada gelen her harfin bir \u00f6nceki harfini kabul eden bir algoritmik yap\u0131d\u0131r. Anahtar\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131zda tekrar MERHABA D\u00dcNYA yaz\u0131s\u0131na ula\u015fabiliriz.<\/p>\n Bu \u00f6rnekte anlat\u0131lan \u015fifreleme kaba taslak yap\u0131lan basit bir \u015fifrelemedir ancak Blockchainde uygulanan \u015fifreleme y\u00f6ntemleri \u00e7ok daha zor karma\u015f\u0131k matematiksel ve k\u0131smi fizik i\u015flemleridir. Baz\u0131 \u015fifrelerde geri d\u00f6n\u00fc\u015f yoktur yani verdi\u011fim \u00f6rnekte anahtar\u0131n birinden yola \u00e7\u0131karak di\u011fer anahtar\u0131 elde edebilirsiniz ancak o denli zor matematik i\u015flemlerinden ge\u00e7en i\u015flemler varki geriye d\u00f6n\u00fck ispat\u0131 yap\u0131lamaz ki \u00e7o\u011fu zaman \u015fifreleme i\u00e7in bu tarz algoritmalar kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n Blockcahinde 3 tane \u015fifreleme y\u00f6ntemi bulunuyor:<\/p>\n Simetrik \u015eifreleme<\/strong><\/p>\n Simetrik \u015fifreleme, verilerin hem \u015fifrelenmesini hem de \u015fifresini \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in ayn\u0131 anahtar\u0131 kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u00f6nteme simetrik \u015fifreleme denir. Buna bazen \u201cgizli anahtar \u015fifreleme\u201d de denir. Bu tarz bir \u015fifreleme y\u00f6ntemi i\u015fe yarar ancak bu sistem yeterli de\u011fildir yani hem \u015fifreleme hemde \u015fifre \u00e7\u00f6zme anahtar\u0131 ayn\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in bu sistem i\u00e7inde riskler bar\u0131nd\u0131r\u0131r bu sistemde kar\u015f\u0131 tarafa \u015fifreleme i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131z ortak anahtar\u0131da g\u00f6nderece\u011finiz i\u00e7in bu sonradan de\u011fi\u015ftirilme gibi olas\u0131l\u0131klar\u0131da var eder. Bu y\u00fczden \u00e7ok tercih edilen bir y\u00f6ntem de\u011fildir.<\/p>\n Asimetrik \u015eifreleme<\/strong><\/p>\n Asimetrik \u015eifreleme, tek sistem iki anahtar\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u00f6ntemdir, bir genel anahtar ve bir \u00f6zel anahtar bulunur. Asimetrik \u015fifreleme sistemi \u015fu \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015f\u0131r: Genel anahtar, verileri \u015fifrelemek i\u00e7in kullan\u0131lan anahtard\u0131r. \u00d6zel anahtar ise kullan\u0131c\u0131lar\u0131n verilerin \u015fifresini \u00e7\u00f6zmek veya kodunu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in ihtiya\u00e7 duydu\u011fu anahtard\u0131r. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, genel anahtar d\u00fcz metni \u015fifreli metne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr, \u00f6zel anahtar ise \u015fifreli metni tekrar d\u00fcz metne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. \u00d6rnek olarak Bitcoin a\u011f\u0131 asimetrik bir sistemdir, kullan\u0131c\u0131lara \u00f6zel bir anahtar verir ve daha sonra bir ortak anahtar olu\u015ftururarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n Hashing<\/strong><\/p>\n Girilen veriyi, belirli bir kal\u0131ptaki sabit \u00e7\u0131kt\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren matematiksel i\u015fleme hash denir. Genellikle Hashing yerine, d\u00fcz metin giri\u015fine dayal\u0131 bir \u201ckarma de\u011feri\u201d \u00fcreten bir algoritma kullan\u0131l\u0131r. Karma i\u015flevleri g\u00fcvenli olduklar\u0131 i\u00e7in \u00e7ok fazla tercih edilir, olu\u015fturulan karma de\u011feri, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n d\u00fcz metni bir kez \u015fifrelenmi\u015f olarak kurtarmas\u0131n\u0131 nerdeyse imk\u00e2ns\u0131z bir hale getirir. Parolalar veya \u00e7e\u015fitli veriler asla d\u00fcz metin halinde tutulmaz. \u00d6rne\u011fin Bir siteye kaydolurken belirlemi\u015f oldu\u011funuz parola oldu\u011fu haliyle veri taban\u0131nda saklanmaz. Tek y\u00f6nl\u00fc bir algoritma ile \u015fifrelenir ve ger\u00e7ek paroladan benzemeyecek bir \u015fekilde harf ve say\u0131lardan olu\u015fan baz\u0131 de\u011ferlere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Uzaktan sisteme eri\u015fen sald\u0131rgan \u015fifrelenmi\u015f verileri ele ge\u00e7irse de bunlar kullanmaz yani i\u015fe yaramayacakt\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc tek y\u00f6nl\u00fc bir \u015fifreleme oldu\u011fu i\u00e7in \u00e7\u00f6zmesi \u00e7ok zordur.<\/p>\n Hash i\u015fleminin arkas\u0131ndaki ger\u00e7ek teknik s\u00fcre\u00e7 olduk\u00e7a karma\u015f\u0131kt\u0131r ve bu nedenle baz\u0131 kripto para birimleri i\u00e7in madencilik \u00e7ok elveri\u015flidir. Karma i\u015flemine katk\u0131da bulunmak i\u00e7in bir a\u011fda harcanan hesaplama kaynaklar\u0131na karma h\u0131z\u0131 denir ve iyi bir karma h\u0131z\u0131 genellikle a\u011f\u0131n g\u00fcvenli oldu\u011fu anlam\u0131na gelir.<\/p>\n \u00d6zellikle Bitcoin\u2019de kullan\u0131lan SHA-256 ad\u0131nda bir \u015fifrelme algoritmas\u0131 bulunur. Bu algoritma geriye d\u00f6n\u00fck \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesi imkans\u0131zd\u0131r ve bu algoritma her ne yaz\u0131l\u0131rsa yaz\u0131ls\u0131n her zaman on alt\u0131l\u0131k say\u0131 sisteminde 64 karakterlik \u00e7\u0131kt\u0131 sunar bunu denemek i\u00e7in Bu linkten<\/a><\/strong> yard\u0131m alabilirsiniz\u00a0 ve di\u011fer algoritmalarda bakabilirsiniz.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.coinmuhendisi.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/1_fJrP7p2ashkOh6YFK5q6hw.jpeg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.coinmuhendisi.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/kapak_800x445-1.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.coinmuhendisi.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/lider-sirketler-blockchain-teknolojisini-kullaniyor-1024x683.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.coinmuhendisi.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/cocuk-ve-genclerin-saglikli-gelisimi-icin-yuz-yuze-egitimin-onemi-buyuk-1200x900-1-1024x768.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.coinmuhendisi.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/cryptosecurity.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.coinmuhendisi.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/1_kNC_jmxGuK_LHO3nFH0UvA-1024x767.png\")
<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/blog.coinmuhendisi.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/xtremcoin-akilli-sozlesme-1024x512.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.coinmuhendisi.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/Proof-of-Work-PoW-Nasil-Calisir-1024x576.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.coinmuhendisi.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/POS--1024x581.png\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/blog.coinmuhendisi.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/btc-fork-1024x512.jpg\")
<\/p>\n